Plantaardige oliën - hydrolaten

Plantaardige oliën en hydrolaten: weet wat u koopt voordat u een formule samenstelt

Een plantaardige olie en een hydrolaat zijn geen twee versies van hetzelfde product. Het zijn twee grondstoffen die fundamenteel verschillen in hun chemische samenstelling, hun extractiemethode en hun toepassingen in natuurlijke cosmetica of lichaamsverzorging. Ze door elkaar halen is als appels met peren vergelijken: beide belanden in een kast, maar niet om dezelfde redenen. Een plantaardige olie is een lipidefase die wordt verkregen door mechanische persing of extractie met oplosmiddelen uit zaden, noten of pitten. Een hydrolaat is een gearomatiseerde waterfase, een bijproduct van de stoomdestillatie van verse of gedroogde plantaardige materialen. Deze twee productketens hebben hun eigen kwaliteitscriteria, hun eigen bewaarcondities en hun eigen gebruikslogica.

Plantaardige oliën: wat de vetzuursamenstelling werkelijk bepaalt

Het vetzuurprofiel van een plantaardige olie bepaalt rechtstreeks de textuur, de penetratie in de huid, de oxidatiestabiliteit en de toepassingen in formuleringen. Dit is geen biochemische abstractie: het is de meest bruikbare praktische informatie om tussen twee oliën te kiezen. Arganolie (Argania spinosa, eerste koude persing, Marokko – Souss-vallei) bevat 43 tot 49 % oliezuur (C18:1) en 29 tot 36 % linolzuur (C18:2), met een tocoferolgehalte dat kan oplopen tot 700 mg/kg. Deze rijkdom aan natuurlijke vitamine E rechtvaardigt zijn reputatie van relatieve stabiliteit, hoewel het gehalte aan onverzadigde vetzuren vereist dat het wordt bewaard in een ondoorzichtige fles, beschermd tegen licht en warmte. Jojoba-olie (Simmondsia chinensis, Mexicaanse Sonora of Israëlische Negev) is technisch gezien een vloeibare was, die voor 97% bestaat uit wasesters, zonder vrije vetzuren in strikte zin. Het wordt niet ranzig, verdraagt hitte beter dan conventionele oliën en heeft een penetratieprofiel dat menselijk talg nabootst. Deze eigenschappen maken het een verstandige keuze voor de vette huid of voor langdurige formules.

Muskusroosolie (Rosa rubiginosa of Rosa canina, koudgeperst uit de zaden, Chili of Bulgarije) is een van de weinige plantaardige oliën die van nature rijk is aan linoleenzuur (C18:3 omega-3, 30 tot 40%) en aan trans-retinoïnezuur, een voorloper, wat het gedocumenteerde gebruik ervan in littekenverzorging verklaart. Maar juist dit hoge gehalte aan meervoudig onverzadigde vetzuren maakt de olie erg onstabiel: muskusroosolie die niet goed bewaard of te lang opgeslagen is, krijgt een kenmerkende ranzige geur die wijst op vergevorderde oxidatie. Bewaar in de koelkast en gebruik binnen zes maanden na opening.

• Eerste koude persing: mechanische extractie zonder toevoeging van warmte, behoudt de vetzuren en micronutriënten. Let op de expliciete vermelding op het etiket, niet alleen “natuurlijk” of “puur”.
• Geraffineerd of ontgeurd: extractie met warmte of oplosmiddelen, gevolgd door zuivering. Verarmd chemisch profiel, lichtere textuur, minder cosmetisch actief maar lagere prijs en neutrale geur.
• Gecertificeerd biologisch: garandeert de afwezigheid van residuen van systemische pesticiden, relevant voor oliën met een sterk penetratievermogen in de huid, zoals abrikozenpitolie (Prunus armeniaca) of sesamolie (Sesamum indicum).

Hydrolaten: waterige destillaten, geen bloemenwater uit de supermarkt

Een authentiek hydrolaat wordt verkregen door stoomdestillatie van verse of gedroogde plantaardige materialen. De stoom gaat door het plantaardige materiaal, onttrekt de vluchtige, in water oplosbare aromatische moleculen en condenseert vervolgens. Het opgevangen water vormt het hydrolaat; de etherische olie drijft apart bovenop en wordt afgetapt. Het hydrolaat bevat dus aromatische moleculen in sporenhoeveelheden (tussen 0,02% en 0,5%, afhankelijk van de plant), evenals polaire verbindingen die niet in de bijbehorende etherische olie voorkomen. Het is geen in water verdunde etherische olie: de chemische profielen verschillen aanzienlijk. Het hydrolaat van Damascenerroos (Rosa damascena, Bulgarije – Kazanlak-vallei, of Marokko – regio Kelaat M’Gouna) bevat voornamelijk fenylethanol en citronellol in waterige suspensie. De pH schommelt tussen 4,0 en 5,5, van nature licht zuur, compatibel met de menselijke huid.

Het hydrolaat van Romeinse kamille (Chamaemelum nobile, voornamelijk Frankrijk – Maine-et-Loire) onderscheidt zich van Duitse kamille (Matricaria chamomilla, Hongarije, Egypte) door zijn aromatisch profiel: esters van engelzuuranhydriden en isobutyraat voor de Romeinse kamille, bisabolol en sporen van chamazuleen voor de Duitse kamille. Deze verschillen zijn niet cosmetisch in de letterlijke zin van het woord. Het bewaren van een hydrolaat vereist meer zorgvuldigheid dan dat van een plantaardige olie: er zijn geen essentiële oliën in conserverende concentraties aanwezig en de natuurlijke zure pH is de enige gedeeltelijke microbiologische barrière. Een hydrolaat verpakt in een doorzichtige fles, bewaard bij kamertemperatuur, zal snel microbiële besmettingen vertonen. Een ondoorzichtige HDPE-fles, bewaring in de koelkast, gebruik binnen twaalf maanden na opening: deze voorwaarden zijn niet facultatief.

Kies tussen plantaardige olie en hydrolaat op basis van het daadwerkelijke gebruik

Voor de dagelijkse gezichtsverzorging is een plantaardige olie in pure vorm geschikt voor de droge tot normale huid, op voorwaarde dat er een olie met de juiste penetratie wordt gekozen: squalaanolie (afgeleid van olijven Olea europaea of suikerriet) trekt snel in en laat geen vettig laagje achter, in tegenstelling tot kokosolie (Cocos nucifera) met een hoog laurinezuurgehalte (45 tot 52 %), die meer occlusief is en niet geschikt is voor de acnegevoelige huid. Hydrolaten worden gebruikt in de waterfase van DIY-formules, als tonic na het verwijderen van make-up, of als kalmerende spray. Hun concentratie aan actieve bestanddelen is laag, waardoor ze minder reactief zijn dan de overeenkomstige etherische oliën en volgens de westerse kruidentraditie onverdund op de gevoelige huid kunnen worden gebruikt. Deze verdraagzaamheid is echter geen automatische garantie: sommige mensen ontwikkelen een overgevoeligheid voor de polaire bestanddelen van hydrolaten, met name die welke eugenol of menthol bevatten.

In zelfgemaakte zeep- of cosmeticaformules vervullen de twee soorten grondstoffen technische rollen die niet onderling uitwisselbaar zijn: de plantaardige olie vormt de vette fase, het hydrolaat vervangt het gedestilleerde water in de waterige fase om een natuurlijke geur en extra actieve bestanddelen toe te voegen. Het vervangen van water door een hydrolaat in een emulsie verandert de pH-waarde van de formule en kan de stabiliteit beïnvloeden, afhankelijk van de gebruikte emulgator. Dit zijn technische keuzes die getest moeten worden voordat ze in productie gaan, en geen instinctieve vervangingen.