Runen en tarotkaarten

Runen en tarotkaarten: twee gedocumenteerde waarzeggingssystemen, twee verschillende materiële vereisten

Runen en tarotkaarten delen dezelfde schapruimte, maar hebben alleen hun gebruik voor waarzeggerij gemeen. Runen zijn tastbare voorwerpen: men trekt ze uit een zak, legt ze plat neer en draait ze blindelings om. Het materiaal is van belang voor de duurzaamheid, het gevoel en de leesbaarheid van de gegraveerde symbolen. Tarot is een visueel hulpmiddel: het gewicht van het karton, de drukkwaliteit en de afwerking van het oppervlak bepalen rechtstreeks de leesbaarheid van de afbeeldingen en hoe de kaarten door de jaren heen in de hand liggen. Kiezen op basis van alleen het uiterlijk leidt er vaak toe dat men bij de eerste schudbeurt spijt krijgt van de aankoop.

Runen: geschiedenis, materialen en afmetingen die je moet weten voordat je ze koopt

Het runenalfabet dat het meest wordt gebruikt bij waarzeggerij is het Elder Futhark, 24 tekens die vanaf de 2e eeuw na Christus in Germaanse inscripties zijn gedocumenteerd. De eerste beschrijvingen van runenpraktijken met een mantisch karakter verschijnen bij Tacitus in de Germania (98 n.Chr.), die beschrijft hoe tekens die in houten takjes zijn gegraveerd, worden getrokken, zonder de runen expliciet te noemen. De oudste Scandinavische runenstenen dateren uit de 3e-4e eeuw. Het Younger Futhark, met 16 runen, ontwikkelde zich tijdens het Vikingtijdperk (8e-11e eeuw) en wordt in de hedendaagse waarzeggerij minder gebruikt dan het Elder Futhark. Deze verifieerbare historische context zou bepalend moeten zijn bij de aankoop: een set die wordt verkocht met verwijzingen naar “het oude Egypte” of naar “Keltische druïden” is een commerciële anachronisme, geen garantie voor authenticiteit.

Runesets worden vervaardigd uit vier hoofdmaterialen. Natuursteen (hyalietkwarts, zwarte obsidiaan, amethist, rode jaspis) biedt maximale duurzaamheid en een gewicht in de hand van 3 tot 8 gram per rune, afhankelijk van de grootte. Een complete set van 24 runen van hyalietkwarts (SiO₂, hardheid 7 op de schaal van Mohs, trigonaal systeem) van 2,5 tot 3 cm weegt tussen de 70 en 180 gram, afhankelijk van de dikte van de steentjes. De gravure wordt uitgevoerd door middel van lasersnijden (nauwkeurige, uniforme, reproduceerbare lijnen) of met de hand met een diamantgereedschap (licht onregelmatig, wat een teken is van echt vakmanschap). De houten runen, meestal van beuken- of eikenhout van 3 tot 4 cm, worden met een beitel gegraveerd of met een brandpen gebrand. Ze zijn geschikt voor beoefenaars die de voorkeur geven aan een lichtgewicht drager (1 tot 3 gram per stuk). De gekleurde harsrunen die worden verkocht onder benamingen als “synthetische maansteen” of “gereconstrueerd kristal” zijn decoratieve voorwerpen: de blauwe epoxyhars is geen labradoriet (calcium-natriumveldspaat, triklinisch stelsel, hardheid 6 tot 6,5 op de schaal van Mohs, labradorescentie door interne exsolutielamellen), en een serieuze verkoper vermeldt dit duidelijk in de productbeschrijving.

• Afmetingen van de stukken: tussen 2 en 4 cm om ze comfortabel in een stoffen zakje te kunnen hanteren zonder te kijken. Onder de 1,8 cm zijn de symbolen moeilijk snel met het blote oog te onderscheiden.
• Gravurediepte: minimaal 0,5 mm om het symbool te kunnen onderscheiden van een simpele kras. Op donkere steen (obsidiaan, rode jaspis) is een witte of gouden vulverf onmisbaar voor de leesbaarheid bij normaal omgevingslicht.
• Opbergzakje: fluweel, leer of dik katoen met een stevig sluitkoord. Een elastiekje verslijt na enkele maanden dagelijks gebruik. Synthetisch fluweel beschermt gepolijste oppervlakken beter dan fijn katoen.

De tarot: systemen, gramgewicht en afwerkingen die het verschil maken

De westerse waarzeggende tarot vindt zijn oorsprong in Noord-Italië in de 15e eeuw. Het Visconti-Sforza-spel, gedateerd rond 1450, is een van de eerste gestructureerde sets met grote arcana die lijken op die van de huidige tarot. De Tarot van Marseille werd tussen de 16e en de 18e eeuw gecodificeerd door verschillende opeenvolgende drukkers, waaronder Nicolas Conver in 1760, wiens versie nog steeds als typografische referentie geldt. Het idee van een oude Egyptische oorsprong is een uitvinding uit de 18e eeuw, gepopulariseerd door Antoine Court de Gébelin in 1781 en sindsdien weerlegd door de geschiedschrijving. Als je deze chronologie kent, voorkom je dat je een kaartspel “geïnspireerd door de farao’s” koopt in de veronderstelling dat je een waarzeggingssysteem aanschaft dat historisch gebaseerd is op antieke bronnen.

De drie dominante systemen in de hedendaagse waarzeggerij zijn de Tarot van Marseille (78 kaarten, gecodificeerde geometrische iconografie, voornamelijk Franstalige traditie), de Rider-Waite (78 kaarten geïllustreerd door Pamela Colman Smith in 1909, basis van de meeste moderne geïllustreerde decks) en de Thoth Tarot (Aleister Crowley en Lady Frieda Harris, 1944, met een expliciet kabbalistisch en astrologisch systeem). De betekenissen van de kaarten komen niet exact overeen tussen de verschillende systemen: als je met het leren van één systeem begint en halverwege van systeem wisselt, vergt dat extra werk om de symbolen te integreren. De samenhang van het gekozen systeem gaat voor op de visuele aantrekkingskracht van het moment.

Op materieel vlak is het gramgewicht van het karton het belangrijkste aankoopcriterium voor een tarot. Een spel van 280-320 g/m² met een matte of semi-matte laminaatlaag gaat meerdere jaren mee bij dagelijks schudden, zonder kromtrekken of voortijdige slijtage van de randen. Bij minder dan 240 g/m² gaan de kaarten bij vocht kromtrekken en raken de randen na een paar honderd keer schudden beschadigd. De gladde, glanzende afwerking is fotogeniek, maar glijdt uit de hand en is gevoelig voor vingerafdrukken. Afgeronde hoeken met een straal van 3 mm verminderen het omvouwen van de hoeken. De standaardafmetingen voor tarot (70 x 120 mm) maken het mogelijk om met beide handen te schudden volgens de klassieke technieken. De mini-formaten (45 x 80 mm) zijn draagbaar, maar moeilijk goed te schudden voor volwassen handen van standaardgrootte.

Wat het bijbehorende boekje onthult over de redactionele kwaliteit van een kaartspel

Een boekje van 16 tot 32 pagina’s in lettergrootte 8 op grijs gerecycled papier is een goedkope productie: de betekenissen zijn tot een minimum beperkt en vaak afkomstig uit een automatische vertaling uit het Engels. Een hardcoverboek van 100 pagina’s of meer, geschreven door de auteur of illustrator van het spel, duidt op een echte redactionele intentie. Voor een beginner bepaalt de rijkdom van het boekje de zelfstandigheid bij het leren. Een ervaren speler die met zijn eigen referentiebibliotheek werkt, kan een spel zonder uitgebreid boekje kopen zonder functioneel verlies. Grote gespecialiseerde uitgeverijen zoals Lo Scarabeo (Turijn), U.S. Games Systems (Connecticut) of Fournier (Vitoria) bieden spellen aan waarvan de drukkwaliteit wordt gecontroleerd: diep zwart, scherpe contrasten, en waar aanwezig, nauwkeurig aangebrachte goudversieringen. Een spel dat is gedrukt met een laagwaardige digitale druktechniek, met grijsachtig zwart en vage contouren, valt meteen op, zelfs op een goede productfoto.

Runen of tarot om mee te beginnen: een kwestie van verhouding tot het symbool

De keuze tussen runen en tarot voor een eerste kennismaking met waarzeggerij hangt minder af van een mysterieuze affiniteit dan van een concrete vraag: werkt u liever met een beperkt alfabet van 24 tekens waarvan u de individuele betekenis en combinaties moet leren, of met een systeem van 78 kaarten waarbij het leren via de afbeelding en symbolische associaties verloopt? Runen vereisen in het begin meer concentratie om uit het hoofd te leren, maar hebben een meer afgebakend betekenisgehalte. De tarot biedt een meer intuïtieve toegang dankzij de illustraties, maar het duurt jaren om de diepgang van het systeem serieus te doorgronden. Beide praktijken zijn gedocumenteerd, worden onderwezen en beschikken over een solide gespecialiseerde literatuur. Geen van beide vereist een bijzondere aanleg: ze vereisen tijd en hulpmiddelen van voldoende kwaliteit om niet tegen het materiaal te moeten vechten.